W Belgii od 1 stycznia 2026 r. weszły w życie nowe przepisy, które mają na celu weryfikację stanu zdrowia osób niezdolnych do pracy. Zgodnie z tymi przepisami stan niezdolności do pracy może być ponownie oceniany w trakcie tzw. procesu reintegracji. 

Reintegracja lub program powrotu do pracy pomaga osobom długotrwale chorym – pracownikom lub osobom samozatrudnionym – w bezpiecznym i realnym powrocie na rynek pracy. Takie wsparcie, często prowadzone przez koordynatora powrotu do pracy (z ramienia kasy chorych) lub lekarza medycyny pracy, koncentruje się na ocenie pozostałych możliwości danej osoby, dostosowaniu pracy lub ewentualnym przekwalifikowaniu. Program może być dobrowolny lub rozpocząć się z inicjatywy lekarza orzecznika.

NIEFORMALNY PROCES REINTEGRACJI (reintegratietraject / trajet de réintégration)

Pierwsza możliwość to tzw. nieformalny proces reintegracji (reintegratietraject / trajet de réintégration), który odbywa się w firmie lub organizacji i można w nim uczestniczyć tylko wtedy, gdy ma się umowę o pracę. Udział w tym procesie nie jest obowiązkowy. Można o niego wystąpić samodzielnie lub może go zaproponować pracodawca. W zasadzie można odmówić w nim udziału. 

Celem nieformalnego procesu reintegracji zawodowej jest wsparcie pracownika w chwili powrotu do pracy. W ramach reintegracji pracodawca ma obowiązek:
zapewnić pracę dostosowaną do sytuacji pracownika lub dostosować stanowisko pracy. Mówi się w tym kontekście o „reintegracji w miejscu pracy po długotrwałej chorobie”;
od 1 stycznia 2026 r. pracodawca musi prowadzić aktywną politykę absencji i w ramach powrotu pracownika do pracy utrzymywać z nim kontakt. To, kto i jak często kontaktuje się z pracownikiem, musi zostać określone w regulaminie pracy.

NAJWAŻNIEJSZE INFORMACJE O NIEFORMALNYM PROCESIE REINTEGRACJI

Nieformalny proces reintegracji zwykle rozpoczyna się jeszcze przed zakończeniem niezdolności do pracy. 
Pracownik nie może zostać zmuszony do badania możliwości powrotu do pracy.
Proces może (ale nie musi) zostać rozpoczęty z inicjatywy pracownika.
Jeśli to pracodawca składa wniosek o rozpoczęcie procesu reintegracji, pracownik musi wyrazić zgodę. Jeśli nie wyrazi zgody, pozostaje niezdolny do pracy tak długo, jak obowiązuje zwolnienie lekarskie.

• Nowa ustawa (od 1 stycznia 2026 r.) nie czyni nieformalnego procesu integracji obowiązkowym i nie wiąże się on z żadnymi sankcjami, ale po 4 tygodniach choroby pracownik jest obowiązkowo monitorowany przez doradcę ds. prewencji i ochrony w miejscu pracy (preventieadviseur) lub lekarza pracy (arbeidsarts).

• Po 8 tygodniach choroby lekarz orzecznik z kasy chorych może podjąć decyzję o rozpoczęciu obowiązkowych działań: terugnaarwerktraject (TNW) / trajet de retour au travail (TRT) – to proces powrotu do pracy, który odbywa się w ramach kasy chorych pracownika. Wtedy też, na wniosek lekarza orzecznika, pracownik otrzymuje wsparcie od koordynatora powrotu do pracy, który zasadniczo ma obowiązek informować o różnych możliwościach (ponownego) wejścia na rynek pracy. Wspiera również pracowników podczas całej ścieżki powrotu do pracy. Może np. skontaktować się z VDAB (Flandria), Actiris (Bruksela), LeForem (Walonia) lub ADG (region niemieckojęzyczny), aby sprawdzić, które szkolenia będą odpowiednie dla pracownika, oraz pokierować w stronę konkretnego kursu czy programu.

Najważniejsze jest jednak to, że celem pozostaje jak największe ułatwienie pracownikowi powrotu do pracy i właśnie w tym koordynator będzie się przede wszystkim starał pomóc. 

Terugnaarwerktraject (TNW) / trajet de retour au travail (TRT), czyli proces powrotu do pracy, jest obowiązkowy dla wszystkich osób niezdolnych do pracy: zarówno z umową o pracę, jak i bez niej. Po otrzymaniu wezwania ma się obowiązek w nim uczestniczyć. 

Obowiązkowe etapy po 8 tygodniach choroby:
Ocena „potencjału pracy” (arbeidspotentieel / potentiel de travail) przez lekarza medycyny pracy. Ten proces zaczyna się od wypełnienia przez pracownika specjalnego kwestionariusza cyfrowego. Na podstawie informacji z kwestionariusza może zostać podjęta decyzja o ewentualnym badaniu medycznym. Ten etap jest już obowiązkowy – brak udziału może skutkować utratą całego zasiłku chorobowego.
Jeśli lekarz medycyny pracy uzna, że dana osoba ma potencjał do pracy, pracodawca musi w ciągu 6 miesięcy rozpocząć formalny proces reintegracji. Jeśli tego nie zrobi – grozi mu sankcja.
Po rozpoczęciu procesu powrotu do pracy współpraca z koordynatorem staje się obowiązkowa. 

Celem procesu powrotu do pracy jest pomoc w ponownym podjęciu pracy. Bierze się pod uwagę sytuację zdrowotną danej osoby i poszukuje się pracy dostosowanej do jej możliwości i potrzeb. Efektem może być powrót do pracy po wprowadzeniu dostosowań, znalezienie innej pracy odpowiedniej do sytuacji danej osoby lub rozpoczęcie szkolenia.

Każdy pracownik – zarówno zatrudniony, jak i bez pracy – może sam rozpocząć proces powrotu do pracy, ale musi spełnić dwa warunki:
być niezdolnym do pracy;
mieć wystarczający „potencjał do pracy” – czyli na tyle sprawności fizycznej i/lub psychicznej, aby móc powrócić na rynek pracy.
Spełnienie tych warunków ocenia lekarz orzecznik z kasy chorych pracownika.

A jeśli proces reintegracji (powrotu do pracy) się nie powiedzie?

Pracodawca nie może po prostu zwolnić pracownika. Musi zastosować odrębną procedurę, tzw. procedurę zwolnienia z powodu siły wyższej medycznej (ontslagprocedure wegens medische overmacht / procédure de licenciement pour force majeure médicale). Po zwolnieniu z powodu siły wyższej medycznej (medische overmacht / force majeure médicale) pracownik nie ma prawa do odprawy, ale od następnego dnia po rozwiązaniu umowy o pracę ma prawo do zasiłku dla bezrobotnych (jeśli spełnia warunki stażu pracy).

Warto wiedzieć, że od 1 stycznia 2026 r. pracodawca może rozpocząć procedurę zwolnienia z powodu siły wyższej medycznej już po 6 miesiącach niezdolności do pracy (zamiast, jak dotychczas, po 9 miesiącach).

Sankcje w przypadku odmowy uczestniczenia w procesie powrotu do pracy (TNW/TRT)

Jeśli pracownik jest niezdolny do pracy dłużej niż 10 tygodni, otrzyma z kasy chorych ankietę, którą musi wypełnić i odesłać w ciągu 2 tygodni. Jeśli tego nie zrobi, jego świadczenie chorobowe może zostać zmniejszone o 10%. Gdy tylko odeśle ankietę, pełna wysokość świadczenia zostanie przywrócona.
Kasa chorych może następnie wezwać pracownika na spotkanie za pośrednictwem koordynatora powrotu do pracy. Jeśli ktoś nie stawi się na to spotkanie lub odmówi współpracy, jego świadczenie chorobowe może zostać całkowicie wstrzymane! Dlatego niezwykle ważne jest, aby zawsze stawiać się na spotkanie z koordynatorem TNW/TRT.
Od 1 stycznia 2026 r. wprowadzono obowiązek zarejestrowania się w VDAB / Actiris / LeForem (Walonia) / ADG (region niemieckojęzyczny), jeśli podczas kontroli stwierdzi się u pracownika „potencjał do pracy”. Jeśli pracownik się nie zarejestruje, ryzykuje utratę 10% świadczenia chorobowego.

www.hetacv.be
www.lacsc.be

Publikacja ma charakter informacyjny i nie jest wykładnią prawa.